Reklama zewnętrzna to nieodłączny element krajobrazu miejskiego, ale w wielu miejscach staje się źródłem chaosu wizualnego. Od 2015 roku gminy mogą przyjmować uchwały krajobrazowe, które określają zasady sytuowania tablic i urządzeń reklamowych, a także obiekty małej architektury i ogrodzenia. Dodatkowo parki kulturowe oraz strefy ochrony konserwatorskiej wprowadzają ostrzejsze ograniczenia, szczególnie w historycznych centrach. Jak radzą sobie z tym wybrane miasta?
Poznań – zaawansowana regulacja z uchwałą krajobrazową
Poznań należy do miast, które najpoważniej podeszły do tematu. W lutym 2023 roku weszła w życie uchwała krajobrazowa, która obejmuje całe miasto i dzieli je na strefy (m.in. staromiejską, centrum i historyczne dzielnice, zurbanizowaną).
W strefach ochrony konserwatorskiej (obejmujących centrum i dzielnice takie jak Jeżyce, Wilda czy Śródka) reklama na budynku wpisanym do rejestru zabytków lub w strefie ochronnej wymaga pozwolenia Miejskiego Konserwatora Zabytków. Dodatkowo, w pasie drogowym potrzebne jest zezwolenie Zarządu Dróg Miejskich oraz opinia konserwatora.
Uchwała ogranicza wielkość reklam wielkoformatowych, zakazuje agresywnych form (np. migających) i precyzyjnie reguluje szyldy oraz banery na elewacjach podczas remontów (max 30–50% powierzchni siatki ochronnej). Miasto sukcesywnie usuwa nielegalne nośniki. Dzięki temu Poznań zyskuje coraz bardziej uporządkowaną przestrzeń, choć proces dostosowania trwa.
Gdańsk – pionier uchwał krajobrazowych
Gdańsk był jednym z pierwszych dużych miast, które przyjęły kompleksową uchwałę krajobrazową (2018). Dokument dzieli miasto na osiem obszarów o różnym stopniu restrykcji. W śródmieściu i strefach historycznych mocno ograniczono billboardy wielkoformatowe, a reklamy skupiają się na formach dyskretniejszych, skierowanych do pieszych.
Miasto planuje również Park Kulturowy w Śródmieściu, który ma dodatkowo chronić Głównie Miasto i Ołowiankę przed nadmierną komercjalizacją. Wymagane są pozwolenia na większość nośników w centrum, a szyldy muszą spełniać wysokie standardy estetyczne. Gdańsk stawia na równowagę – reklama jest dozwolona, ale w kontrolowanej formie, co poprawiło estetykę turystycznego centrum.
Toruń – ochrona zabytków bez pełnej uchwały krajobrazowej
Toruń, jako miasto UNESCO z bogatym dziedzictwem, opiera się głównie na ochronie konserwatorskiej. Stare Miasto podlega ścisłym przepisom wynikającym ze statusu zabytkowego. Nie ma jeszcze w pełni wdrożonej uchwały krajobrazowej (prace trwały od 2021, ale proces jest opóźniony).
Reklamy w centrum wymagają zgody Wojewódzkiego lub Miejskiego Konserwatora Zabytków. Zakazane są formy agresywne, wielkoformatowe nośniki są mocno ograniczone na Starówce. Miasto korzysta z parków kulturowych i stref ochrony konserwatorskiej, co skutecznie chroni unikatowy krajobraz gotycki. Podejście jest konserwatywne – priorytetem jest zachowanie historycznego charakteru, a nie komercyjna ekspansja.
Racibórz – Park Kulturowy jako główne narzędzie
Racibórz, średniej wielkości miasto na Śląsku, postawił na Park Kulturowy Stare Miasto (uchwała w przygotowaniu lub wdrożeniu w 2025/2026). To narzędzie pozwala na wprowadzenie zakazów i ograniczeń reklam na terenie historycznego centrum.
Na obszarze parku zakazuje się lub mocno ogranicza wielkoformatowe reklamy, pstrokate elewacje i agresywne nośniki. W witrynach sklepowych dopuszcza się reklamy do 20% powierzchni. Park kulturowy daje podstawę prawną do egzekwowania estetyki i usuwania nielegalnych szyldów. Dla mniejszego miasta to efektywne i stosunkowo proste rozwiązanie, skupione na ochronie starówki.
Wąbrzeźno – podejście lokalne i mniej sformalizowane
Wąbrzeźno, małe miasto w województwie kujawsko-pomorskim, nie ma rozbudowanej uchwały krajobrazowej ani parku kulturowego. Regulacje opierają się na ogólnych przepisach krajowych, miejscowych planach zagospodarowania i decyzjach konserwatora (jeśli dotyczą obiektów zabytkowych).
Pozwolenia są wymagane głównie na reklamy w pasie drogowym lub na budynkach zabytkowych. W praktyce reklamy zewnętrzne są mniej kontrolowane niż w dużych miastach – brak kompleksowych ograniczeń rozmiaru czy formy. Mniejsze gminy często podchodzą do tematu mniej restrykcyjnie, skupiając się na podstawowych wymogach bezpieczeństwa i planowania przestrzennego.
Porównanie podejść
- Duże miasta (Poznań, Gdańsk): Kompleksowe uchwały krajobrazowe + strefy ochrony. Silny nacisk na estetykę, pozwolenia konserwatorskie obowiązkowe w centrach. Skuteczna walka z chaosem, ale dłuższy proces wdrożenia.
- Miasta zabytkowe (Toruń): Ochrona przez konserwatora i status UNESCO. Mniej formalnych uchwał, ale rygorystyczne wymogi w historycznej części.
- Średnie i małe (Racibórz, Wąbrzeźno): Racibórz aktywnie tworzy park kulturowy, Wąbrzeźno pozostaje przy minimalnych regulacjach. Małe miasta mają mniejszy problem z reklamowym chaosem, ale też słabsze narzędzia egzekucji.
Podsumowanie Miasta różnią się nie tylko wielkością, ale przede wszystkim ambicjami w kształtowaniu krajobrazu. Poznań i Gdańsk idą w stronę nowoczesnego, kompleksowego porządku. Toruń chroni dziedzictwo. Racibórz i Wąbrzeźno pokazują, że nawet mniejsze ośrodki mogą (lub nie) aktywnie regulować reklamy.
W erze uchwał krajobrazowych kluczowe staje się znalezienie równowagi między prawem przedsiębiorców do reklamy a prawem mieszkańców do estetycznej przestrzeni publicznej. Firmy planujące kampanie zewnętrzne powinny zawsze sprawdzać lokalne przepisy – brak pozwolenia grozi karami i obowiązkiem demontażu.